Een 90-jarige kan bij een bewuste keuze om te stoppen met eten en drinken (versterven) doorgaans binnen één tot twee weken overlijden. De helft van de patiënten overlijdt binnen 13 dagen. De overlevingsduur zonder vocht hangt sterk af van de fysieke conditie, maar is bij ouderen meestal korter dan bij jongere mensen. Jeroen Bosch Ziekenhuis +1
Over het algemeen kan het menselijk lichaam ongeveer drie dagen zonder water overleven.
Versterven is geen actieve keuze terwijl bij het bewust afzien van eten en drinken iemand uit overtuiging kiest voor de dood. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Afhankelijk van de conditie, sterft een ernstig zieke doorgaans binnen één à twee weken.
Verminderde behoefte aan eten en drinken
Vochttekort leidt normaal gesproken tot dorst, maar in de stervensfase treedt dit dorstgevoel niet of nauwelijks op. Omdat de lippen en de mond vaak droog zijn, kan het prettig zijn als deze af en toe licht bevochtigd worden.
De terminale fase herkennen doe je aan een combinatie van lichamelijke en gedragsmatige veranderingen, zoals toenemende zwakte, minder eten en drinken, meer slapen, en een veranderende ademhaling (onregelmatig, met pauzes), terwijl de doorbloeding afneemt (koude handen/voeten, blauwe vlekken) en de huid grauw kan worden. Het bewustzijn kan fluctueren of dalen, en er kan sprake zijn van onrust of verwardheid (delier).
Mensen die stoppen met eten en drinken vallen uiteindelijk in een diepe slaap en overlijden meestal binnen 1 tot 3 weken . Hoewel deze veranderingen u zorgen kunnen baren, zijn ze een natuurlijk onderdeel van het levenseinde. Met uw hulp kan deze overgang comfortabeler verlopen voor uw dierbare.
Deze signalen zijn:
Ernstig zieke patiënten die in de hospice- en palliatieve zorg terechtkomen, lopen risico op dorst als gevolg van uitdroging, elektrolytenstoornissen, hypotensie, droge mond en immobiliteit, wat de toegang tot water kan belemmeren.
Het raam openen na overlijden is een oude traditie die voortkomt uit het volksgeloof om de ziel (of geest) van de overledene de weg naar buiten te laten vinden, zodat deze niet blijft 'hangen', en om te helpen bij de overgang naar het hiernamaals; praktisch gezien kan het ook helpen bij ventilatie of koeling van de ruimte, hoewel dit tegenwoordig minder relevant is door moderne technieken zoals koeling of thanatopraxie.
Een arts start pas met continue palliatieve sedatie als die verwacht dat de geschatte termijn tot overlijden kort is, dat wil zeggen maximaal twee weken. Tijdens continue palliatieve sedatie krijgt de patiënt geen vocht of voeding toegediend. Dit zou namelijk tot meer klachten leiden.
Wanneer u in één keer stopt met zowel eten als drinken komt het overlijden meestal binnen twee weken. Wanneer u stopt met eten, maar nog wel drinkt (meer dan een half kopje per dag), dan kan de periode tot overlijden dagen tot weken langer duren.
Overlijden door uitdroging is over het algemeen niet onaangenaam zodra het aanvankelijke dorstgevoel verdwijnt. Als je stopt met eten en drinken, kan de dood al na een paar dagen intreden, hoewel het voor de meeste mensen gemiddeld ongeveer tien dagen duurt . In zeldzame gevallen kan het proces enkele weken duren.
Water is de meest essentiële behoefte van het lichaam. Zonder water kunnen mensen slechts 3 tot 7 dagen overleven , afhankelijk van factoren zoals leeftijd, gezondheid, klimaat en activiteitsniveau. Als je daarentegen wel water drinkt maar niet eet, verlengt dat de overlevingsduur aanzienlijk.
Wat merk ik?
In de laatste 1-2 weken voor het overlijden zal uw dierbare de fase van actief sterven beginnen te ervaren . Normale, verwachte tekenen dat het lichaam het begeeft, zullen verschijnen. Deze tekenen zijn geen medische noodsituaties. Uw dierbare lijdt niet.
Vermijd uitspraken zoals "Ik weet hoe je je voelt", "Je gaat naar een betere plek" of "Alles gebeurt met een reden". Deze kunnen onbedoeld leed veroorzaken. Hoe kan ik non-verbaal communiceren met iemand in de palliatieve zorg? Houd hun hand vast, zit in stilte naast hen of bied aan om te helpen met kleine taken.
Laatste fase (minuten voor het overlijden).
In de laatste minuten van het leven wordt de ademhaling oppervlakkiger en kan deze helemaal stoppen . De hartslag vertraagt en stopt uiteindelijk. Het lichaam kan reflexmatige bewegingen maken, zoals kleine spiertrekkingen, maar dit zijn geen tekenen van pijn of nood.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat stervenden nog kunnen horen, omdat hun hersenen nog reageren op geluiden, maar het is onzeker of ze het begrijpen. Veel rouwenden ervaren na de dood contact met de overledene (stemmen horen, tekenen zien), wat vaak als troostend wordt ervaren en een normaal onderdeel van rouw is. Verschillende religieuze en spirituele tradities hebben hierover uiteenlopende opvattingen, maar de meeste benadrukken dat de overledene niet kan horen of reageren zoals tijdens het leven.
Rusteloosheid.
De persoon kan herhaalde bewegingen maken, zoals aan het beddengoed of de kleding trekken. Dit kan gedeeltelijk worden toegeschreven aan een afname van het zuurstofgehalte en andere fysiologische veranderingen die optreden naarmate het lichaam de dood nadert .
Veranderingen als iemand gaat sterven
Aan de volgende dingen kun je merken dat het einde van iemands leven dichterbij komt: Iemand die aan het sterven is, eet en drinkt steeds minder. De persoon wordt slaperiger en reageert minder. De ademhaling wordt onregelmatig en stopt af en toe.
Je ziet dat iemand stervende is aan veranderingen in ademhaling (slijm, onregelmatig), bewustzijn (terugtrekken, verwarring, slaperigheid), lichaamstemperatuur (koud aanvoelende handen/voeten/neus, vlekken), huidskleur (grauw/bleek), en een verminderde behoefte aan eten en drinken. De persoon trekt zich vaak meer terug en is minder contactbaar, hoewel geluiden nog wel waargenomen kunnen worden.
De huid van een overledene dat uren tot dagen in het water heeft gelegen, wordt wit en zacht en bijzonder onaangenaam voor zowel oog als neus. In lauw water (meer dan 20 °C) gaat de ontbinding snel. De huid komt los, wordt donkerder en bevlekt met bloed. De overledene gaat zwellen en de ogen puilen uit.
De stadia van de dood omvatten: Pallor mortis : De belangrijkste verandering die optreedt is een toegenomen bleekheid als gevolg van het stoppen van de bloedsomloop. Dit is het eerste teken en treedt snel op, binnen 15-30 minuten na het overlijden.
Mooie laatste woorden zijn vaak kort, persoonlijk en troostrijk, gericht op liefde, herinnering, of rust, zoals "Eindelijk rust," "Wat op liefde gebouwd is, vergaat niet," "We zullen je nooit vergeten," of "Moge mooie herinneringen troost bieden". Synoniemen voor "mooie laatste woorden" kunnen "troostende woorden," "bemoedigende teksten," "condoleance," "afscheidsgroet," of "laatste boodschap" zijn, afhankelijk van de context (bij overlijden, waken, of rouw).
Het is moeilijk om de 'geur van dood' dat rond een lichaam in ontbinding hangt te omschrijven, maar als je dit zou willen nabootsen dan zou dit uit een combinatie van de volgende zes geuren bestaan: Rotte vis, ontlasting, mottenballen, rotte eieren, rotte witte kool, en knoflook.