Sundowning (of 'avondverwardheid') is een verschijnsel bij mensen met dementie waarbij onrust, verwardheid, angst of agressie toeneemt aan het einde van de middag of begin van de avond. Dit gedrag hangt vaak samen met een verstoorde biologische klok, vermoeidheid of het donker worden. Dementie.nl +2
Sundowning bij dementie is een fenomeen waarbij verwarring, agitatie en rusteloosheid toenemen in de late namiddag en avond, wanneer het donkerder wordt. Het is gerelateerd aan een verstoord dag-nachtritme en kan leiden tot angst, boosheid, of het gevoel dat men naar "huis" wil. Tips om dit te verminderen zijn onder andere een vaste dagroutine, daglicht overdag, beperken van dutjes, en een rustige, veilige omgeving creëren met vertrouwde objecten en muziek.
Dit kan tot in de nacht aanhouden, waardoor het moeilijk voor hen is om voldoende te slapen. Dit wordt soms 'sundowning' genoemd, maar is niet per se gekoppeld aan de zonsondergang of beperkt tot het einde van de dag. Sundowning kan in elk stadium van dementie voorkomen, maar komt vaker voor in het middenstadium en de latere stadia .
Adviezen voor het Sundowning Syndroom
Er is niet één "ergste" vorm van dementie, omdat de impact sterk afhangt van de persoon en het stadium; echter, Lewy body dementie (LBD) wordt vaak als een van de meest uitdagende beschouwd vanwege de combinatie van cognitieve, gedragsmatige en motorische problemen (zoals bij Parkinson), en de schommelingen in functioneren, terwijl Frontotemporale Dementie (FTD) vanwege de vroege leeftijd waarop het kan voorkomen en de sterke persoonlijkheidsveranderingen ook zeer ingrijpend is, hoewel Alzheimer het meest voorkomt.
Bij dementie moet je koele kleuren zoals blauw, groen en paars vermijden, vooral als ze moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn, en ook te veel wit (dat kan 'zweven' lijken) en drukke patronen die verwarring veroorzaken; gebruik in plaats daarvan warme kleuren (rood, oranje, geel) met sterk contrast om objecten duidelijk te markeren en de oriëntatie te helpen.
Hoe oud worden mensen met dementie? Mensen met dementie leven gemiddeld 6,5 jaar met de ziekte. Maar er is een grote variatie in de levensverwachting van mensen met dementie.
De relatie tussen dementie en slaap is complex, maar de trend is duidelijk. Meer slaap betekent niet altijd betere rust, vooral niet bij cognitieve achteruitgang. Zoals je ziet, hangt een langere slaapduur vaak samen met een toename van cognitieve problemen. Het is een signaal om serieus te nemen.
Vijf vroege waarschuwingssignalen van dementie zijn: geheugenproblemen (vooral kortetermijn), moeite met complexe taken en dagelijkse handelingen, problemen met taal en spreken, veranderingen in gedrag of persoonlijkheid, en desoriëntatie in tijd en plaats, waarbij men spullen op vreemde plekken legt of verdwaalt. Deze signalen kunnen variëren, dus het is belangrijk een arts te raadplegen bij twijfel, aldus Alzheimer Nederland.
Bij mensen met dementie moet je vermijden om te discussiëren, hen te confronteren, te veel vragen te stellen over feiten, of te zeggen dat hun gevoelens er niet mogen zijn; focus in plaats daarvan op geduld, rust, het vermijden van frustratie, het bieden van een veilige omgeving, en het erkennen van hun emoties, zelfs als ze ongepast lijken, omdat logica vaak niet meer werkt en hun emoties de kern vormen van hun ervaringen.
Er zijn diverse aandoeningen en condities die op dementie lijken, zoals Mild Cognitive Impairment (MCI) (een voorloper), Korsakov syndroom (door vitamine B1-tekort), niet-aangeboren hersenletsel (NAH), en psychische klachten zoals burn-out en depressie, die geheugen- en concentratieproblemen geven, maar geen dementie zijn, hoewel deze soms wel tot dementie kunnen leiden of er overlap mee vertonen.
Bij dementie voel je in je hoofd een "file" van verwarring, overprikkeling en een beschadigde informatieverwerking, wat leidt tot moeite met denken, onthouden, concentreren en begrijpen, maar ook tot stemmingswisselingen, onrust en desoriëntatie, omdat de hersenen zintuiglijke prikkels en complexe taken verkeerd verwerken, waardoor de wereld chaotisch en intens kan aanvoelen.
De 7 fases van dementie (vaak gebaseerd op de ziekte van Alzheimer) beschrijven een geleidelijke achteruitgang, beginnend met lichte, onmerkbare geheugenproblemen (fase 1) tot ernstige afhankelijkheid van 24-uurszorg, waarbij verlies van zelfstandigheid, karakterveranderingen en geheugenverlies centraal staan in de latere fasen (6 en 7), met een middenfase (4) waarin hulp bij dagelijkse dingen nodig is.
Frontotemporale dementie is vaak erfelijk
Door eiwitklonteringen en neerslagen van de eiwitten TDP-43, Tau en FUS kunnen hersencellen niet goed meer kunnen functioneren en sterven af.
Demente hersenen kunnen dat niet meer, zijn daar niet meer flexibel in. Zij voelen tijdens een faalmoment alleen maar een grote leegte en angst in hun hoofd. Een dementerende kan hier alleen maar tegenin gaan, gaan schelden of boos worden. Dit wordt de catastrofe reactie genoemd.
an alcoholic drink that is drunk at around the time the sun goes down: Everyone gravitates to the bar for sundowners. By 6pm we were sipping sundowners around a campfire.
Risico's waar we iets aan kunnen doen
Diabetes kan het risico op dementie verhogen, vooral als de bloedsuikerspiegel niet goed onder controle is. Roken kan het risico op dementie en vaatziekten verhogen. Onbehandeld gehoorverlies of slechtziendheid is ook een risicofactor. Gehoorverlies wordt in verband gebracht met een hoger risico op dementie.
De term 'sundowning' verwijst naar een toestand van verwardheid die optreedt in de late namiddag en tot in de avond aanhoudt . Sundowning kan leiden tot verschillende gedragingen, zoals verwarring, angst, agressie of het negeren van instructies. Ook ijsberen of ronddwalen kan een rol spelen.
Wakker worden tussen 3 en 4 uur 's nachts is vaak een combinatie van lichamelijke en mentale factoren, zoals een natuurlijke piek in het stresshormoon cortisol, lichtere slaapfasen (REM slaap), of traditionele verklaringen uit de Chinese geneeskunde (longen) en spiritualiteit ("uur van de wolf"), maar ook stress, alcohol, of omgevingsfactoren spelen een grote rol in dit patroon van onrustige slaap.
Neem deel aan een activiteit .
Plan activiteiten die de persoon met dementie leuk vindt en kan doen. Dansen, schilderen, tuinieren, koken, zingen en andere activiteiten kunnen helpen om contact te maken met uw naaste. De activiteiten kunnen mensen met dementie ook helpen zich te concentreren op wat ze nog wel kunnen.
Er is niet één "ergste" vorm van dementie, omdat de impact sterk afhangt van de persoon en het stadium; echter, Lewy body dementie (LBD) wordt vaak als een van de meest uitdagende beschouwd vanwege de combinatie van cognitieve, gedragsmatige en motorische problemen (zoals bij Parkinson), en de schommelingen in functioneren, terwijl Frontotemporale Dementie (FTD) vanwege de vroege leeftijd waarop het kan voorkomen en de sterke persoonlijkheidsveranderingen ook zeer ingrijpend is, hoewel Alzheimer het meest voorkomt.
De levensverwachting na een diagnose van dementie neemt af met de leeftijd. Zo kan een gemiddelde persoon bij wie de ziekte van Alzheimer tussen de 70 en 79 jaar wordt vastgesteld , nog zeven jaar verwachten te leven, terwijl een diagnose na de leeftijd van 90 jaar slechts een verwachte levensduur van 2,8 jaar met zich meebrengt.
Hoe ouder iemand is, hoe groter de kans is dat hij of zij dementie krijgt. Het belangrijkste risico voor dementie is dus: een oudere leeftijd. Ook als je niet zo gezond leeft, weinig beweegt, rookt, hoge bloeddruk of diabetes hebt of je hersenen niet zo actief houdt, is de kans om dementie te krijgen groter.
De meeste mensen met dementie blijven thuis wonen naarmate hun aandoening vordert, vaak tot in hun laatste levensfase. Hoewel dit voor velen geldt, heeft elk individu en elk gezin andere behoeften en voorkeuren, en is thuiszorg niet voor iedereen geschikt of de juiste keuze.