Het gorgelende, reutelende of knetterende geluid dat vaak wordt gehoord vlak voor de dood, staat medisch bekend als de doodsreutel (Engels: death rattle). Het is een van de meest voorkomende tekenen dat het overlijden nabij is, vaak optredend in de laatste uren tot 24-48 uur voor het overlijden. Crossroads Hospice & Palliative Care +3
Reutelen is een symptoom van naderend sterven en wordt veroorzaakt door overmatig slijm in de luchtwegen. Het is een naar, gorgelend geluid dat bij ongeveer de helft van de patiënten in de stervenfase optreedt en dat naasten ongerust maakt.
Het vermogen om te hoesten en te slikken wordt verminderd. Er kan een gorgelend geluid te horen zijn omdat het moeilijk is om de keel te schrapen ; dit staat bekend als het 'reutelgeluid' en komt vaker voor naarmate de dood nadert. Het is normaal en niet pijnlijk voor de persoon.
Reutelen is één van de meest duidelijke tekenen van het naderend overlijden en treedt bij de helft tot driekwart van de patiënten op in de laatste levensuren. De mediane periode tussen het optreden van reutelen en het overlijden bedraagt 24 uur [Lokker 2014].
Kort voor het overlijden houden ze vaak even op met ademhalen, soms zelfs wel een halve minuut. Dan slaken ze ineens een diepe zucht en ademen daarna weer verder. Het gezicht ziet er vaak heel rustig uit. Als de stervende toch onrustig of benauwd wordt, kan de arts rustgevende medicijnen geven.
“De stank valt in het begin nog wel mee. Een lijk begint grofweg na 48 uur te ontbinden en dan begint het een lucht af te geven. Het gaat pas echt stinken als er na een paar dagen vochtblaren zijn ontstaan die dan knappen.
Bij een laatste groet zeg je vaak iets persoonlijks, zoals "Rust zacht", "Dag lieve [naam]", of deel je een mooie herinnering, terwijl je je medeleven toont met zinnen als "Ik zal je missen", "Mijn oprechte deelneming", of "Woorden schieten tekort", met het doel troost te bieden aan de nabestaanden.
Het maakt deel uit van de gewijzigde ademhaling van iemand die op sterven ligt. Het beangstigende geluid ervan verschilt van individu tot individu. Van een krakend gerochel over luid gesnurk tot zacht gekreun.
Reutelen. Doordat de normale hoest- en slikprikkels verdwijnen, kan slijm zich ophopen in de keelholte of de luchtpijp. Dat kan leiden tot een reutelend geluid bij het ademhalen. Omstanders denken soms dat de stervende dan ernstig benauwd is of zelfs dreigt te stikken, maar het is iets waar hij zelf geen last van heeft ...
Je ziet dat iemand stervende is aan veranderingen in ademhaling (slijm, onregelmatig), bewustzijn (terugtrekken, verwarring, slaperigheid), lichaamstemperatuur (koud aanvoelende handen/voeten/neus, vlekken), huidskleur (grauw/bleek), en een verminderde behoefte aan eten en drinken. De persoon trekt zich vaak meer terug en is minder contactbaar, hoewel geluiden nog wel waargenomen kunnen worden.
Misofonie is een neurologische aandoening waarbij men een verminderde tolerantie heeft voor geluid (vaak mond- en keelgeluiden zoals smakken, snurken, slurpen, kuchen…). Het horen van dergelijke geluiden wekt bij een persoon die lijdt aan misofonie gevoelens van walging, irritatie, stress of zelfs woede op.
Door een zwakke plek tussen de spieren van de slokdarmingang ontstaat een zogenaamde 'blindzak'. Hierdoor kunnen klachten ontstaan van moeilijk slikken, het terugkomen van doorgeslikt voedsel, borrelende geluiden aan de hals, slijm in de keel, vermagering, slechte adem, verslikken en hoesten bij liggen.
Krijsende kat blijkt geluid steenmarter. Opgewonden momenten kunnen nogal wat geluiden opleveren in de nacht. Schreeuwen, krijsen, fluiten of grommen: het kan niet gek genoeg.
Ja, zelfs bij diepe palliatieve sedatie kan het zijn dat iemand nog geluiden waarneemt, hoewel het bewustzijn verlaagd is, daarom is aanwezigheid, praten, aanraking en muziek vaak geruststellend en waardevol. Het doel van sedatie is het verlichten van ondraaglijk lijden (pijn, benauwdheid), niet om het bewustzijn volledig uit te schakelen; de dosering medicatie wordt aangepast voor draaglijkheid, niet voor diepe slaap.
Reutelen ontstaat en persisteert in de terminale fase doordat patiënten te zwak zijn om effectief te hoesten of te slikken. Reutelen treedt kort (17-57 uur) voor het overlijden op bij 23-92% van de (volwassen) patiënten (1).
De 'terminale fase' (laatste levensfase) kan variëren van enkele weken tot soms jaren, maar wordt vaak gebruikt wanneer een levensverwachting van enkele maanden of korter wordt ingeschat. De stervensfase, die de terminale fase afsluit, duurt doorgaans veel korter, meestal maximaal ongeveer zeven dagen (uren tot dagen), en markeert het onvermijdelijke overlijden.
Een doodsreutel kan optreden wanneer een stervende niet meer kan slikken, hoesten of op een andere manier speeksel en slijm uit de keel kan verwijderen, en omdat de afscheidingen in de luchtwegen kunnen toenemen. Het geluid varieert. Het kan een knetterend, nat geluid zijn dat versterkt wordt naarmate de persoon ademt .
Samenvatting: Bij ongeveer de helft van de stervende patiënten worden de dagen voor het overlijden belast door het optreden van reutelen: een luidruchtige ademhaling veroorzaakt door de aanwezigheid van slijm in de hogere ademhalingswegen.
Bij stervende mensen ontstaat vaak reutelen. Reutelen is het ophopen van slijm in de keelholte, waardoor er een schurend geluid bij de ademhaling ontstaat. Bij sterven ontstaan er veranderingen in de bloedsomloop waardoor er zuurstoftekort in de hersenen ontstaat.
Ademhalingsveranderingen
Als er zich slijm in de keel ophoopt, kan dat luide, gorgelende geluiden veroorzaken, die sommige mensen een 'doodsreutel' noemen . Medicijnen kunnen helpen om het slijm te laten opdrogen, of je kunt proberen de houding van de persoon in bed te veranderen.
Het kan een tijd stil zijn, waarna er weer diep wordt ademgehaald, maar het kan ook dat de ademhaling juist luider en sneller gaat. De regelmaat verdwijnt als het ware. Hierdoor krijg je ook kans op hoestbuien of de hik. Als iemand zijn laatste adem uitblaast, zul je dat meestal herkennen aan een zuchtend geluid.
Wat is reutelen? Wanneer iemand stervende is en te zwak om effectief te kunnen hoesten of slikken blijft er slijm in het hogere ademhalingsstelsel achter. Wanneer hier lucht langs stroomt bij het ademen is het gevolg een rochelende geluid.
Mooie laatste woorden zijn vaak kort, persoonlijk en troostrijk, gericht op liefde, herinnering, of rust, zoals "Eindelijk rust," "Wat op liefde gebouwd is, vergaat niet," "We zullen je nooit vergeten," of "Moge mooie herinneringen troost bieden". Synoniemen voor "mooie laatste woorden" kunnen "troostende woorden," "bemoedigende teksten," "condoleance," "afscheidsgroet," of "laatste boodschap" zijn, afhankelijk van de context (bij overlijden, waken, of rouw).
De emoji die je bij een overlijden kunt gebruiken is bijvoorbeeld een hartje, een bloemetje, maar ook de emoji met een traantje. Je toont hiermee op een sympathieke manier je medeleven.
Voorbeeldteksten