De term "peperkoek" wordt voornamelijk gebruikt in Vlaanderen (België) en in de zuidelijke provincies van Nederland (zoals Noord-Brabant en Limburg) als de standaardbenaming voor ontbijtkoek. In het grootste deel van Nederland spreekt men meestal van ontbijtkoek of kruidkoek. Dialectloket +2
' Pain d' épice en allerlei vormvarianten zijn in ons taalgebied typisch West-Vlaamse dialectbenamingen voor de peperkoek. In geen enkele andere provincie worden ze gebruikt.
Etymologie. Oorspronkelijk verwees de term peperkoek (van het Latijnse zingiber via het Oudfranse gingebras) naar geconserveerde gember . Later verwees het naar een zoetigheid gemaakt met honing en specerijen. Peperkoek wordt vaak gebruikt als vertaling van de Franse term pain d'épices (letterlijk: peperkoek).
Ontbijtkoek, ook vaak peperkoek genoemd, is een typisch Nederlands product.
De koeken werden van oudsher peperkoek genoemd omdat peper de duurste specerij was die in de koeken verwerkt werd. In de loop der jaren werd soortgelijke koek zonder peper ook als peperkoek aangeduid.
Ze hadden geen kinderen en haar man was vaak in de tuin, waardoor de oude vrouw zich vaak eenzaam voelde. Op een dag besloot ze peperkoek te bakken. Terwijl ze het deeg kneedde en klaarmaakte om het in de oven te schuiven, bedacht ze dat ze er een mannetje van wilde maken.
Binnen enkele jaren na de dood van koningin Elizabeth sloeg de stemming voor peperkoek volledig om . De zoetigheid raakte zo uit de gratie dat Nederlandse magistraten het bakken en eten van de gevormde koekjes verboden verklaarden. Heksen zouden peperkoekfiguurtjes maken, die opeten en daarmee de dood van hun vijanden veroorzaken.
Met Oud-Hollandse koeken bedoelen we typisch Nederlandse koeken. Dit zijn koeken die al jarenlang in Nederland worden gebakken, waardoor ze echt niet meer uit de Nederlandse keuken zijn weg te denken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gevulde koeken, maar ook aan stroopwafels en mergpijpjes.
Ontbijtkoek heeft geen bewezen laxerende werking
Het klopt dat ontbijtkoek vezels bevat en smeuïg is, maar helaas het heeft geen bewezen laxerende werking op de darmen. Om echt effect te hebben, is het vezelgehalte te gering. Het bevat maar net iets meer vezels dan een snee wit brood.
De koek bestaat eigenlijk al sinds de oudheid, waar onder andere de oude Egyptenaren koeken maakten met honing en kruiden. Later, in de Middeleeuwen, waaide de koek over naar onze kanten en werd hij eerst vooral in kloosters gebakken.
Alle peperkoek was in oorsprong een honingkoek op basis van roggemeel en op smaak gebracht met kruiden. Het oerrecept is vast zeer oud, er bestaan bijgevolg ook veel lokale varianten en lokale namen. In Vlaanderen spreekt men van zoetekoek, kruidkoek, pondkoek, lijfkoek, …
Peperkoek werd ooit door Vlaamse IJslandvaarders gebruikt als medicijn tegen zogenoemde mouwfreters, ontstekingen aan de pols die ze opliepen bij het van ingewanden ontdoen van de gevangen vis. Als remedie werd peperkoek op de aangetaste plekken gedaan.
Eet je vaak ontbijtkoek, dan kan dat ongunstig zijn voor je gewicht, je bloedsuikerspiegel en je algehele gezondheid. Ook kan er een gevaarlijke hoeveelheid acrylamide in het populaire plakje koek zitten. Slik dat gezonde imago daarom niet voor zoete koek en eet ontbijtkoek liever niet elke dag.
In het Limburgs zijn er veel koosnaampjes voor 'schatje', zoals Sjattepoemel, Sjattie, Sieske, Poemelke, Sjnoebel of gewoon Sjat, afhankelijk van de regio, waarbij Sjattepoemel vooral in Maastricht en omstreken populair is en Sjatie ook in Bilzen voorkomt. Het exacte woord verschilt per dialect, maar veel zijn afgeleid van 'sjat' (schat) en 'poemel' (liefje).
In het Limburgs zegt men 'Ik hou van jou' meestal als "Ich hou van dich" (of varianten zoals "ich hauw van dich", "ich haoj van dich", of in Maastrichts "iech haw vaan diech") en soms ook als "Ich leef dich", afhankelijk van het dialect, maar "ich hou van dich" is de meest voorkomende en directe vertaling, met "ich leef dich" (zie WikiWoordenboek) als een alternatief, volgens Mijnwoordenboek en een of andere Blog.
Lebkuchen – Peperkoek, maar dan anders
De Duitse Lebkuchen vindt zijn oorsprong in de stad Nürnberg.
Fabel: een plak ontbijtkoek werkt laxerend
Dit kan nodig zijn wanneer er sprake is van een moeilijke stoelgang. Voedingsmiddelen met veel vezels bevorderen de stoelgang. Een plak ontbijtkoek bevat weinig vezels, net zo weinig als een sneetje wit brood. Een plak ontbijtkoek werkt dus niet laxerend!
Het is belangrijk om te weten dat peperkoekjes en -gebak, ondanks hun vele gezondheidsvoordelen, vaak boordevol suiker en ongezonde vetten zitten . Te veel van het goede kan dus slecht zijn. Bekijk eens een paar van onze favoriete recepten met gember voor meer inspiratie!
De 'gezondste' ontbijtkoek is er een die je zelf maakt met volkorenmeel (rogge), natuurlijke zoetstoffen zoals dadelpuree, banaan of honing, en extra vezels, omdat reguliere en 'zero' varianten vaak nog steeds veel suiker bevatten en weinig voedingsstoffen; kijk op de ingrediëntenlijst naar roggemeel als eerste ingrediënt en weinig toegevoegde suikers.
De "lekkerste" koekjes zijn subjectief, maar populaire en internationaal geprezen koekjes zijn onder meer de Argentijnse Alfajores (met dulce de leche), het Belgische Biscoff/Speculoos, de Amerikaanse Oreo (bestverkocht) en de New Yorkse Levain Bakery chocolate chip cookies (beroemd om hun 'cookie dough' binnenkant). Ook de Nederlandse stroopwafel wordt wereldwijd gewaardeerd.
Stroopwafels – het beroemdste koekje van Nederland. Als er één Nederlandse lekkernij is die in bijna elke koffer die het land verlaat, terechtkomt, dan is het wel de stroopwafel.
Een week geleden is de Van Delft Pepernotenwinkel in Breda geopend en het oudste koekje van Nederland vliegt over de toonbank! De eigenaar van Scoops heeft de winkel geopend in samenwerking met Van Delft Biscuits.
De opkomst van peperkoekjes
In de middeleeuwen waren deze koekjes, vaak in ingewikkelde vormen gegoten en versierd met glazuur, een hoogtepunt op jaarmarkten en festivals. De exotische specerijen maakten ze tot een luxeartikel, symbool voor rijkdom en feestelijkheid .
In middeleeuws Engeland betekende de term 'gingerbread' simpelweg 'geconserveerde gember' en werd pas in de 15e eeuw gebruikt voor de desserts die we nu kennen . Tegenwoordig wordt de term algemeen gebruikt om elk soort zoetigheid te beschrijven waarin gember gecombineerd wordt met honing, stroop of melasse.
Merken