Gedurende de Koude Oorlog werd Europa verdeeld in twee ideologische blokken: het communisme en het kapitalisme. Deze waren gescheiden door het zogenaamde IJzeren Gordijn. Een onderdeel van deze grensafscheiding stond in Berlijn. Bijna 30 jaar lang werd deze stad verdeeld door de Berlijnse Muur.
De Berlijnse Muur wordt gebouwd. Al vanaf 1952 veranderde de Duits-Duitse grens letterlijk in een 'ijzeren gordijn'.
Het IJzeren Gordijn was de grens door Europa tussen het communistische Oostblok (de Sovjet-Unie en haar vazalstaten of satellietstaten in Oost-Europa) en het kapitalistische Westen (westerse landen onder aanvoering van de Verenigde Staten van Amerika).
De Groene Gordel – Grünes Band in het Duits – is tussen de vijftig en tweehonderd meter breed en kronkelt bijna 1400 kilometer dwars door Duitsland, langs onder meer de deelstaten Saksen, Thüringen, Saksen-Anhalt, Brandenburg, Mecklenburg-Voor-Pommeren en Nedersaksen.
5 februari 2024 - In de documentaire reeks Het nieuwe IJzeren Gordijn verkent conflictjournalist Rudi Vranckx vanaf woensdag 21 februari het intrigerende grensgebied tussen Rusland en de rest van Europa. In vier afleveringen reist hij van het Hoge Noorden tot in de Kaukasus, langs de breuklijn tussen twee werelden.
Een overzicht van deze historische periode in kaart. Het IJzeren Gordijn ontstond na de Tweede Wereldoorlog en vormde een scheidingslijn tussen het communistische 'Oostblok' (de Sovjet-Unie en haar satelliet- staten) en het kapitalistische 'Westen' (onder leiding van de Verenigde Staten).
zeer bekend met de beroemdste zin uit Winston Churchills toespraak 'Sinews of Peace' uit 1946: 'Van Stettin in de Baltische Zee tot Triëst in de Adriatische Zee en het ijzeren gordijn is over Europa neergedaald. Achter die zin liggen alle hoofdsteden van de oude staten van Midden- en Oost-Europa .
Na de Tweede Wereldoorlog
Deze scheidingslijn tussen Oost- en West-Europa wordt ook wel het IJzeren Gordijn genoemd. Hoge muren, torens, prikkeldraad en wachtposten moesten ervoor zorgen dat de twee ideologisch verschillende strikt gescheiden bleven.
Gedurende de 28 jaar dat het Oost- en West-Berlijn scheidde, ontsnapten meer dan 5.000 mensen over, door en onder de muur. Ongeveer 100 mensen kwamen om bij de poging, de meesten werden doodgeschoten door grenswachten.
Op 24 mei 1949 werd de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) uitgeroepen, door de drie westelijke zones samen te voegen. Er werd toen nog benadrukt dat het ging om een tijdelijke staat. Op 7 oktober van dat jaar volgde de Sovjet-Unie met de Duitse Democratische Republiek (DDR).
In 1989 vindt een grootschalige uittocht van DDR-burgers plaats en gaat het volk de straat op om tegen het communistische regime te demonstreren. Na onophoudelijke protesten van duizenden moedige Oost-Duitse burgers valt de Berlijnse Muur op 9 november 1989. Op 3 oktober 1990 worden Oost- en West-Duitsland herenigd.
Het IJzeren Gordijn was ongeveer 1600 kilometer lang. Niet alleen Europa werd in twee gesplitst, maar ook Berlijn. In Berlijn ontstond Oost-Berlijn en West-Berlijn. Ook hier is het oostelijk deel communistisch en het westelijk deel kapitalistisch.
Na de Tweede Wereldoorlog zochten de geallieerden een manier om Duitsland te weerhouden om op korte termijn weer een oorlog te beginnen. In tegenstelling tot de Eerste Wereldoorlog zocht men deze maal geen heil in een streng verdrag zoals het Verdrag van Versailles, maar in de opdeling van Duitsland.
Na de Tweede Wereldoorlog is Europa verdeeld in twee kampen: het kapitalistische westen en het communistische oosten. Er ontstaat een scheidslijn dwars door Duitsland en door Europa, die door Winston Churchill het IJzeren Gordijn wordt genoemd.
Economisch loopt Oost-Duitsland ruim 30 jaar na de eenwording nog steeds achter op West-Duitsland, al worden de verschillen steeds kleiner, blijkt uit het Jahresbericht zum Stand der Deutschen Einheit 2021. De verschillen in hoe over politiek wordt gedacht, baren Wanderwitz (CDU) zorgen.
Na de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland opgedeeld in twee staten. De BRD was de westelijke staat en de DDR was de oostelijke staat in het nieuwe Duitsland. In 1948 werd de Duitse Mark ingevoerd in de bezettingszones van de westelijke geallieerden.
De Berlijnse Muur, die over begraafplaatsen en langs kanalen liep en zigzaggend door de straten van de stad liep, was een huiveringwekkend symbool van het IJzeren Gordijn dat heel Europa verdeelde tussen communisme en democratie. Berlijn was het hart van de Koude Oorlog.
Slachtoffers. Het aantal dodelijke slachtoffers aan de Berlijnse Muur is niet exact bekend. Een studie uit 2006 kwam tot een aantal van 125 identificeerbare slachtoffers en 81 gevallen waarover twijfel bestond. Volgens de laatste berekeningen van eind 2013 zijn er 138 slachtoffers gevallen aan de Muur.
Een groot deel van de Oost-Duitse bevolking was het niet eens met het nieuwe politieke en economische systeem. Eind jaren 40 was er een massale migratie naar het Westen op gang gekomen. Mensen hadden verschillende redenen – politiek, economisch en persoonlijk – om te willen vertrekken.
Vluchtpogingen bij de Muur
Uit het onderzoek blijkt dat het in 98 van de 136 dodelijke gevallen aan de Muur om een vluchtpoging ging, 38 anderen kwamen door andere oorzaken gerelateerd aan de Muur om het leven. Zo verdronken tussen 1961 en 1989 vijf West-Berlijnse kinderen in de Spree.
Het hokje waar de portier zat tot 2011 heette Charlie, genoemd naar het historische Checkpoint Charlie, de bekende controlepost tussen Oost- en West-Berlijn. Martin Versteegh was student werktuigbouwkunde vanaf 2009 en zag het verlaten hokje, en de letters Charlie.
Je moet dus tijd besteden aan veel dingen die, als je ze zelf niet weet, ook niemand tegen je zal zeggen. Oost-Duitsers noemen West-Duitsers vaak Besserwessis. Andersom worden de Oost-Duitsers Jammerossis genoemd.
Op 5 maart 1946 werden op Westminster College in Fulton de beroemde woorden van Churchill uitgesproken: “ Van Stettin in de Baltische Zee tot Triëst in de Adriatische Zee is een ijzeren gordijn over het continent neergedaald .” Deze woorden luidden de Koude Oorlog in en bepaalden het geopolitieke landschap voor de komende 50 jaar.
Op 5 maart 1946 hield Winston Churchill een toespraak in Amerika. In deze speech liet hij onder meer de woorden 'iron curtain' (IJzeren Gordijn) vallen. Hiermee bedoelde hij de scheiding tussen het kapitalistische westen en communistische oosten, die kenmerkend zou worden voor de decennia van de Koude Oorlog.
Het IJzeren Gordijn was een barrière die kapitalistische en communistische landen scheidde . Deze barrière was niet fysiek, maar economisch en politiek. Aan de ene kant van het gordijn waren de meeste landen communistisch, en aan de andere kant waren de meeste landen kapitalistisch.