Prostaatkanker groeit meestal langzaam en zaait vaak pas na jaren uit, soms zelfs helemaal niet. Bij agressieve vormen kan het zich sneller verspreiden, wat vaak via het bloed of lymfe naar botten of lymfeklieren gebeurt. De snelheid hangt sterk af van de Gleason-score en de agressiviteit van de tumor. Kanker.nl +3
Wat is agressieve prostaatkanker? Meestal groeit prostaatkanker erg langzaam en veroorzaakt het geen klachten.
Overleving en sterfte
90% van de mannen leeft nog 5 jaar na de diagnose. Bij gelokaliseerde prostaatkanker is de 10-jaarssterfte minder dan 5% Bij agressieve vormen met hoog risico is de 10-jaarssterfte ongeveer 37% Bij uitgezaaide prostaatkanker overlijdt ongeveer 75% binnen 10 jaar.
We spreken van uitgezaaide prostaatkanker wanneer de kankercellen zich door het lichaam verspreiden via bloedvaten en lymfebanen (uitzaaien). Als prostaatkanker zich uitzaait, is dat meestal naar de lymfeklieren van het bekken of naar de botten.
Net zoals andere kankers kan prostaatkanker soms een zeer agressief verloop kennen. Maar in de meeste gevallen evolueert prostaatkanker traag. Tussen een eerste indicatie op basis van de PSA-waarden in het bloed, en de effectieve eerste symptomen, kan een periode van tien jaar verschil liggen.
Het stadium van de prostaatkanker wordt ook T-score of T-categorie genoemd. Dat is de T uit de TNM score. De stadia lopen van 1 tot 4, waarbij stadium 1 de lichtste en stadium 4 de ernstigste categorie is. Stadium 1 is hetzelfde als T1, stadium 2 als T2 etc.
PSA verdubbelingstijd van minder dan 12 maanden
Door statistische analyses is uitgerekend dat patiënten met prostaatkanker bij wie de verdubbelingstijd van PSA minder is dan 12 maanden een veel grotere kans hebben (50%) om uitzaaiingen aan prostaatkanker te ontwikkelen of zelfs te sterven aan prostaatkanker.
Voor de meeste mannen is prostaatkanker niet direct dodelijk omdat ze een niet of minder agressieve kanker hebben die alleen in de prostaat zit. Als prostaatkanker is uitgezaaid is een behandeling gericht op genezing niet meer mogelijk. Wel zijn er behandelingen om de ziekte te remmen, zoals hormoontherapie.
Uitzaaiingen in de botten van de wervelkolom kunnen symptomen veroorzaken zoals ernstige rugpijn, spontane breuken of verdrukking van de zenuwen of het ruggenmerg. Uitzaaiingen kunnen ook asymptomatisch zijn, d.w.z. zonder merkbare ziekteverschijnselen.
Uitgezaaide prostaatkanker (stadium 4)
De prostaatkanker is uitgezaaid naar andere delen van het lichaam, zoals de lymfeklieren, andere organen of botten. In dit stadium kun je niet meer genezen van prostaatkanker. De behandeling is dan gericht op het remmen van de ziekte en het verminderen van je klachten.
Pijn bij prostaatkanker
Pijn komt bij prostaatkanker voor als er uitzaaiingen in de botten zitten. De uitzaaiingen maken de botten zwakker. Ook neemt de kans op botbreuken toe. Bespreek de pijnklachten met de arts.
Als je wel weet dat er uitzaaiingen zijn, dan wordt het beloop van de ziekte vooral bepaald door de aanwezigheid van de uitzaaiingen. Dan heeft de behandeling van de prostaat geen zin, en geeft mogelijk alleen bijwerkingen. Tot voor kort behandelde men daarom de prostaat niet bij uitzaaiingen.
De levensverwachting met uitgezaaide kanker varieert sterk per persoon, kankersoort en behandeling, maar gemiddeld leeft ongeveer de helft van de patiënten minder dan zeven maanden na diagnose van de uitzaaiingen, terwijl de andere helft langer leeft, soms jarenlang dankzij nieuwe therapieën zoals immunotherapie en doelgerichte therapie. Voor specifieke kankers, zoals borstkanker, leven sommige mensen 2-3 jaar gemiddeld, en een deel zelfs 5 jaar of langer, terwijl de vooruitzichten bij bijvoorbeeld alvleesklierkanker vaak minder gunstig zijn.
Symptomen van prostaatkanker
Ja, het is mogelijk om nog een erectie te krijgen zonder prostaat, maar het herstel is afhankelijk van of de erectiezenuwen gespaard zijn tijdens de operatie; vaak is er eerst een periode van erectieproblemen, maar met zenuwsparende technieken en hulpmiddelen zoals medicatie of pompen kan herstel optreden, al zijn spontane erecties niet altijd gegarandeerd en kan het lang duren (soms jaren). De penis zelf is niet beschadigd, en een orgasme (droog) blijft mogelijk.
Van alle mannen die de diagnose krijgen, is 90 procent vijf jaar later nog in leven. Maar de overlevingskans is sterk afhankelijk van het stadium waarin de ziekte wordt ontdekt. Bij uitgezaaide prostaatkanker is de overlevingskans nog maar 41 procent.
Als prostaatkanker uitzaait, spreidt het zich meestal uit naar de botten of de wervelkolom. In een later stadium kan prostaatkanker ook uitzaaien naar de longen en de lever. Beeldvorming kan worden gebruikt om uitzaaiingen op te sporen. Uitzaaiingen naar de botten kan worden gezien op een botscan of een MRI.
Symptomen en klachten
pijn in botten of wervelkolom. hoofdpijn, duizeligheid of problemen met bewegen (bij uitzaaiingen in de hersenen) geelzucht of buikklachten (bij uitzaaiingen in de lever) hoesten of benauwdheid (bij uitzaaiingen in de longen)
De hoeveelheid PSA kunnen we meten door bloed te prikken. Is de waarde laag(< 1.0 ngr/mL), dan is de kans op het hebben van prostaatkanker heel klein. Is de waarde hoger dan normaal (> 3.0 ngr/mL), dan kan dat door prostaatkanker komen, maar ook door een vergrote prostaat of een prostaatontsteking.
Hoe hoger de Gleason score hoe meer agressief de kanker is, een Gleason score van 5 + 5 = 10, is de meest agressieve vorm van prostaatkanker.
De zenuwen en bloedvaten die voor een erectie zorgen, liggen aan de buitenkant van je prostaat. Deze zenuwen kunnen bij de behandeling beschadigd raken. Het risico hierop is het grootst bij een operatie, bij uitwendige bestraling en bij hormoontherapie.
Bij uitgezaaide prostaatkanker is chemotherapie een mogelijke behandeling. Niet om te genezen, maar om de ziekte te remmen. Chemotherapie kan een optie zijn als hormoontherapie niet meer werkt of om klachten door botuitzaaiingen te verminderen.
Prostaatkanker zaait niet altijd uit en groeit meestal langzaam, vaak pas na jaren, maar de snelheid hangt sterk af van de agressiviteit van de tumor, bepaald door de Gleason-score. Als kankercellen agressief zijn of door de prostaatwand groeien, is er een grotere kans op uitzaaiingen naar bijvoorbeeld lymfeklieren, botten, longen en hersenen, wat soms pas later merkbaar wordt door klachten op andere plekken.
De prostaat maakt PSA aan, dat staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Een PSA-waarde onder de 3 is normaal. Is de PSA-waarde hoger dan 3, dan kan dat verschillende oorzaken hebben: de leeftijd: bij oudere mannen kan het PSA stijgen tot 6.
Prostaat en alcohol
Bij mannen kan een vergrote prostaat ook zorgen voor plasproblemen. Alcohol kan de prostaat extra prikkelen, waardoor klachten toenemen. Meer informatie over prostaatvergroting vind je op prostaatvergroting (apotheek.nl). Daarnaast kan overmatig alcoholgebruik leiden tot erectieproblemen.