Het oudste zout is zo'n 600 miljoen jaar oud. Zo oud zout vind je in Punjab, Salt Range en Siberië. In Nederland is het zout tussen de 255 en 200 miljoen jaar oud. Het zout dat in Nederland uit de bodem wordt gehaald is tussen de 255 en 225 miljoen jaar oud.
Het ontstaan van steenzout
In Europa is in het Trias en Perm (245 tot 260 miljoen jaar geleden) een grote zoutlaag ontstaan door het uitdampen van een oude, ondiepe zee, die afgesloten raakte van de landmassa.
Het zout werd verkregen door een procedé van mengen en inkoken. Dat gebeurde in zogeheten zoutketen, simpele houten gebouwtjes. Het zout werd bereid in grote, platte ijzeren pannen, die op open vuren stonden. Het hele proces noemen we zoutzieden of selnering.
De eerste sporen van zoutwinning zijn gevonden in China en dateren van ongeveer 5500 jaar voor onze jaartelling. Ook in het Oude Egypte kende men reeds het gebruik van zout, niet alleen als smaakstof bij het eten, maar voornamelijk als conserveringsmiddel voor voedsel en als cruciaal component bij het mummificeren.
Zoutwinning was een belangrijke bron van inkomsten in de middeleeuwen. Het werd geproduceerd bij Goes, Reimerswaal, Tholen, Vlissingen, Zierikzee en in Zeeuws-Vlaanderen. Het proces om zout te winnen werd zoutzieden genoemd. Er werd turf gestoken in de vele veengebieden die de provincie rijk was.
De betekenis ervan beslaat millennia, waarbij de middeleeuwen opvallen als een periode waarin zout niet alleen maaltijden op smaak bracht, maar ook invloed had op handel, gezondheid en conserveringspraktijken. Tijdens de vroege middeleeuwen ontstond zout als een cruciaal element voor het conserveren van voedsel, met name vlees en vis.
Zout als eerste betaalmiddel
In de Oudheid, lang voordat er Bitcoins, munten en biljetten in omloop kwamen, ruilden mensen goederen om in hun levensonderhoud te voorzien. Het eerste echte betaalmiddel was zout. Zout was een kostbaar product omdat er levensmiddelen in bewaard konden worden.
Het vroegste bewijs van zoutcreatie komt uit China en gaat terug tot ongeveer 6000 v.Chr. In de eeuwen die volgden, werden verschillende samenlevingen, waaronder de Egyptenaren, Grieken en Romeinen, in staat om zout te verwijderen uit zowel binnenlandse brakwaterbronnen als uit verdampingsschalen aan de kust.
Natuurlijk is dat ook geen puur goud, het was 22 karaat voor 6,7 gram, dus eigenlijk is het 4,4 gram goud, waardoor het goud ongeveer 11.400 keer meer waard is dan zout.
Zout komt in de natuur voor in de grond als steenzout op plaatsen waar in een geologisch verleden binnenzeeën zijn opgedroogd, in feite is dat dus zeezout. Het wordt daaruit al eeuwen gewonnen b.v. bij Salzburg, dat niet voor niets zo heet: Salz is namelijk het Duitse woord voor zout.
Zout als salaris. Vandaag kan je zout spotgoedkoop in de winkel vinden maar vroeger was dat anders. In de middeleeuwen werd het zelfs als betaalmiddel gebruikt, zo kostbaar was het. Vooral soldaten werden er mee betaald, ze noemden het een salarium (= zoutrantsoen).
Dode Zeezout water is goed voor de huid. Het zout verhoogt de capaciteit van je huid om vocht vast te houden. Uit de bovenste huidlaag zal minder water verdampen. Dode Zeezout water droogt de huid dus niet uit!
Zout komt uit twee hoofdbronnen: zeewater en het natriumchloride mineraal haliet (ook bekend als steenzout) . Steenzout komt voor in uitgestrekte lagen van sedimentaire evaporietmineralen die ontstaan door het opdrogen van ingesloten meren, playas en zeeën.
Zout door de eeuwen heen
Vroege menselijke jagers verkregen hun zout door het eten van dierlijk vlees . Toen ze zich op landbouw richtten en het dieet veranderde, ontdekten ze dat zout (misschien als zeewater) groenten dezelfde zoute smaak gaf die ze gewend waren van vlees.
Zout wordt al duizenden jaren gebruikt in voeding en als bewaarmiddel. De allereerste mens kreeg voldoende zout binnen via het vlees dat hij at, maar zodra hij zich ging settelen, aan landbouw begon te doen en minder vlees at, werd het noodzakelijk om extra zout in te nemen.
Achter de muurtjes liggen grote vierkante kuilen (bekkens of zoutpannen). In de oudheid kenden de Egyptenaren deze methode al en ook de Romeinen legden zoutpannen aan. Langzaam stroomt het zeewater van het ene bekken naar het andere waarbij door verdamping van het water de concentratie van het zout in het water stijgt.
Onze hedendaagse toepassingen van zout zijn een culminatie van eeuwenoude culturen die zout begeerden als een kostbaar, zeldzaam en onmisbaar product. Zout direct beschikbaar hebben is een zeer recente luxe — een luxe waar Egyptische farao's en Europese koningen versteld van zouden hebben gestaan.
Deze handel was van cruciaal belang voor de landen van West-Afrika, omdat goud in een groot deel van de wereld als betaalmiddel werd gebruikt en zout een belangrijke rol speelde als conserveermiddel en als chemisch bestanddeel .
[1]Het lijkt vandaag de dag misschien moeilijk te geloven, maar ooit was zout zijn gewicht in goud waard , en de balans tussen deze twee kostbare hulpbronnen bepaalde het leven van honderdduizenden middeleeuwse Afrikaanse beschavingen.
De ontdekking van zout wordt niet aan een specifiek individu toegeschreven , omdat zout al sinds de prehistorie bekend is bij mensen. Het gebruik van zout dateert van vóór de geschreven geschiedenis, en bewijs suggereert dat vroege mensen zout verkregen uit natuurlijke bronnen zoals zoutmijnen, zoutbronnen of door zeewater te verdampen.
Omdat zout echter een dood mineraal is, is het eigenlijk wel een beetje gek om zout biologisch te noemen. In de VS bestaat om die reden geen biologisch zout. De Europese Commissie wil daarentegen juist meer zout-typen biologisch kunnen noemen, bijvoorbeeld zout uit opgedroogde zoutlagen in de bodem en steenzout.
Voedingsmiddelen die geen (voor)bewerking hebben ondergaan, zoals vers fruit en verse groenten, bevatten van nature maar een beperkte hoeveelheid zout. Dit geldt ook voor onbewerkt vlees, gevogelte en vis. Deze producten kunt u goed blijven gebruiken, net zoals brood, melk en melkproducten.
De eerste munten ter wereld verschijnen in China zo rond 700 jaar V.Chr. In de 'westerse' wereld worden pas in het midden van de 7e eeuw in Lydië (Azië, het huidige Turkije) de eerste munten gemaakt van een materiaal genaamd elektrum. Een natuurlijke legering van zilver en goud.
Van de zevende tot de veertiende eeuw na Christus werd zout gebruikt als betaalmiddel en zelfs gewicht-voor-gewicht geruild voor goud in West-Afrika. Oude Romeinse soldaten kregen een salarium, of salaris, wat betekent geld dat werd gebruikt om zout te kopen. Een moderne Engelse uitdrukking beschrijft competente soldaten en arbeiders als "hun zout waard".
Zout was kostbaar in de 17de eeuw. Op de tafel nam het een ereplaats in. Zoutvaten waren dan ook opvallend vormgegeven kunstwerken.